Борбак далган

(Орус улустуң тоолу) Эрте бурун шагда ирей-кадай улус чурттап чораан чүвең иргин. Бир-ле катап ирей олура, кадайындан дилеп-тир: – Кырган, меңээ борбак далгандан быжырып берем. – Далган бар эвес, чүнүң-биле быжырар мен. – Эх, чөнүкпейим, аңмаардан ширбип, артынчыдан кактазыңза болу-ла бээр ыйнаан. Кырган-даа чүзү боор, аңмаардан ийи адыш далган кактап алгаш, ажыткыны өремеге холааш, борбак далган туткаш, саржагга хаарыпкаш, соодары-биле соңга караанга салып каан. Борбак далганга шак ынчаар чыдары эпчок болган: ол соңгадан дүшкеш, хар овааже чайылгаш, оон сиген кырынче халааш, сиген кырындан орукче чуулгаш, олап дукпуртуланып чоруп каап-тыр эвеспе. Борбак далган орукка чуглуп олурарга, аңаа уткуй койгун халып келгеш: – Борбак далган, Борбак далган сени чиптейн деп! – Чок, майышкакпай, мени чиве, харын сеңээ кандыг ырны ырлап бээримни дыңна даан. Койгун кулаан сүүрертипкеш, дыңнаалай берген. Борбак далган ырлап дүжүрүпкен: Аңмаар иштин ширбип тургаш, Артынчыларны кактап тургаш, Саржаг-биле холуп тургаш, Чаза хаарып быжыргаштың, Соңга орта соодуп кагган, Кырган-ачам, кырган-авам – Кырганнардан дезип үнген. Борбак далган бодум-дур мен. Койгун сенден дезе бээрим, Кончуг берге эвес деп бил. Ынча дээш, Борбак далган чүгле караш дээн, ону чүгле койгун шала-була көрүп четтикен. Борбак далган борбаңайнып, арга ишти кокпа-биле чуглуп орда, аңаа уткуй бөрү бо-ла чедип келген: – Борбак далган, Борбак далган, сени таптыг сыырыптайн! – Мени чиве, көк бөрү, сеңээ ырдан ырлап берейн. Ынчангаш Борбак далган ырлап бадырыпкан: Аңмаар иштин ширбип тургаш, Артынчылар кактап тургаш, Саржаг-биле холуп тургаш, Чаза хаарып быжыргаштың, Соңга орта соодуп кагган, Кылчаң дагыр койгунактан, Кырганнардан дезип үнген, Борбак далган бодум-дур мен. Көк бөрү сенден база, Көргей-ле сен, дезе бээр мен. Ынча дээш, Борбак далган чүгле шимеш дээн, ону чүгле бөрү эскерип чыдып каан. Борбак далган ол-ла ынчап аргалап чуглуп олурда, аңаа уткуй адыг бо кел чыткан. – Борбак далган, Борбак далган, сени чиийн деп! – Машпак, сен мени канчап чиир сен! Ооң орнунга мээң ырым дыңна! Борбак далган ырлап эгелээн, а адыг ийи кулаан далбайтыпкаш, дыңнап олурупкан: Аңмаар иштин ширбип тургаш, Артынчылар кактап тургаш, Саржаг-биле холуп тургаш, Чаза хаарып быжыргаштың, Соңга орта соодуп кагган, Бодум туткан кырганнарга, Бо-ла бөрү, койгунакка Алдыртпайн дезип үнген Борбак далган бодум-дур мен. Адыг сенден дезе бээри, Амыр чүве болбазыкпе. Ынча дээш, Борбак далган караңнадыр чуглуп чорупкан, адыг чүгле ооң изин көрүп чыдып каан. Борбак далган ол-ла ынчап борбаңайнып чуглуп чорда, аңаа уткуй дилги бо-ла чедип келген: – Экии, Борбак далган! Паа, чаражыңны але, артында-ла долбанналчак! Борбак далган мактаашкынга өөрүп, бодунуң ырызын ырлап эгелээн, а дилги ону дыңнавышаан, улам-на чоокшулап олурган. Аңмаар иштин ширбип тургаш, Артынчылар кактап тургаш, Бодум туткан кырганнарга, Бо-ла койгун, адыг, бөрээ Алдыртпайн дезип үнген, Борбак далган бодум-дур мен. А сен база бырашпас сен! – Кайгамчык-ла ыры-дыр! – деп, дилги чугаалаан. – Багай-ла чүвем – кырааным-дыр ийин, күжүрүм, дыңнаарым база хирелиг дивес сен бе. Хаайым кырынга олурупкаш, катап база ырлай каавыдам. Борбак далган ооң ырызын, мактап турар боорга, аңаа амырааш, дилгиниң хаайынче халый бергеш, ырлап-ла эгелээн: – Борбак далган бодум-дур мен… А дилги “хап” дээн соонда, сыыра каапкан. Чурукту интернеттен алган