Мээң өг-бүлемде Шагаа байырлалы: чаңчылдарывыс

Шагаа дээрге тыва чоннуң ыдыктыг байырлалы. Бистиң өг-бүлевис Шагааны тускай чаңчылдарлыг эрттирип турар бис. Шагаа мурнунда белеткел неделя бурунгаар эгелээр: бажыңны, херим иштин аштап-арыглаар. Бүгү-ле багай чүүлдерден арыгланырының демдээ. Булуң бүрүзүн аштап, көжегелерни чуп, аяк-саваны чуур бис. Авам мынча дээн: «Чаа чылды канчаар уткуур сен, ынчаар чылды эрттирер сен». Ооң соонда чаңчылчаан чемнерни белеткээр: үскен далганныг тыва мүн, боова, хаарган далган, хуужур, быштак, курут элбекшилдиң демдээ болур. Авам үргүлчү боованы эртен эрте быжырып алыр, ынчангаш бажың ишти чаа далганның чыды-биле дола бээр. Шагаа бүдүүзүнде ёзулалдар колдуунда даң бажында болур, өг-бүле одаг долгандыр чыглыр. Кырган-ачазы азы улуг кижи йөрээл чугаалап, эки күзээшкиннерни номчуур. Чугула ёзулал – чолукшуур: бичиилери холдарын сунгаш, адыштарын өрү көдүрүп, а улуглары холдарын, адыштарын дүжүрүп алгаш, оларга салгаш, «Шагаа-биле!.. Амыр-ла! Амыр» дээр. Чаа чылдың бүдүүзүнде, Шагаа дүнезинде, удууру хоруглуг. Удуур болза, аас-кежик чок болур деп бүзүрээр бис. Ынчангаш от чанынга олуруп алгаш, тоолдажып, каттыржып, даң адып кээрин манап олурар бис. Даң бажында бедик черже углай базыптар бис. Хүннүң баштайгы херелдери-биле өг-бүлениң ачазы, улуг оглу-биле саң салыр — артышты кыпсып, отка белектерни салыр. Саң салыр ёзулал соонда, бажыңывысче чанып келир бис. Шайлап эгелээр бис. Кырган-ачай йөрээл чугаалаар: «Чаа чылда мал-маган элбек болзун, ажы-төл кадык-чаагай өзер болзун, бажың долу аалчылар болзун». Хүнзедир бажыңывысче төрелдер, кожалар кээп турар. Уруглар улуг улузундан кадактар, чигирзиг чемнерни алыр. Бистиң өг-бүлевисте Шагаа чүгле байырлал эвес, а хүндүткелди, ачы-буянны сактып чоруурунга кижизидер дириг ёзулал-дыр. Сайлаана Шактар-оол, Эрзин ортумак школазының 5 «в» клазының өөреникчизи. #шагаа2026 #традиции #годединстванародовроссии #годтрудасемейныхценностейтыва #мыроссия